راهکارهای پیشگیری از وقوع سیل در منطقه‌ی گمیشان(واقع در شمال ایران) با تحلیل سلسله مراتبی AHP و سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، دانشگاه امیرکبیر، تهران، ایران

2 کارشناس وظیفه بهداشت حرفه ای پروژه سیلاب بر ناحیه دو استان گلستان، داشنکده بهداشت رشت، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، بردسکن، ایران

چکیده

هدف این پژوهش بررسی معیارهای مؤثر بر وقوع سیلاب در منطقه گمیشان و ارائه راهکارهای پیشگیری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. در این مطالعه، 5 معیار کلی و 18 زیر معیار مؤثر بر ایجاد سیلاب در رودخانه گرگان و شهر گمیشان شناسایی و با روش AHP وزن‌دهی شد. سپس، با همپوشانی این معیارها در نرم‌افزار ArcMap، نقشه-های پهنه‌بندی خطر سیلاب تهیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که مهیارهای توپوگرافی (با وزن 0.555) و عوامل انسانی (با وزن 0.208) بیشترین تاثیر را در وقوع سیلاب دارند. نقشه‌های GIS، مناطق جنوب‌غربی و مرکزی گمیشان را به‌عنوان نواحی پرخطر مشخص کردند. همچنین، مشخص شد که مناطق پرخطر عمدتا در مجاور منابع آبی مانند رودخانه‌ها، تالاب‌ها و دریاها واقع شده‌اند. راهکارهای پیشنهادی شامل لایروبی و ساماندهی رودخانه، احداث کانال‌های انحرافی، اجرای زهکشی مناسب، تغییر کاربری اراضی در جهت کاهش رواناب و تقویت زیرساخت‌های شهری است. این راهکارها می‌توانند خطر سیلاب را کاهش داده و از خسارات جبران‌ناپذیر جلوگیری کنند.

کلیدواژه‌ها


[1]. Ali,S.A., Khatun,R., Ahmad,A., Ahmad,S.N., (2019). application of GIS-based analytic Hierarchy process andfrequency ratio model to flood vulnerable mapping and risk area estimation at sundarban region, india. Modeling earth systems and environment. springer international publishing 5(3):1083-1102
[2].Ganji, k., Ghareh Challo, S., & Ahmadi, A. .2(2021). Investigating the impact of river morphology on flood risk xoning in the gorganrud basin: A case study of Aq Qala city. Journal of Environmental Hazards,. 9(3), 205-225(In Persian)
[3]Mahmmmadi, A., Darvishan, A. k., & Alizadeh, A.(2022). Flood hazard and risk assessment in Iran: A comprehensive review.
Natural Hazards, *112*(2),1025-1052.
[4]Ghorbani, M., et al.(2020). The 2019 Iran floods: Synoptic analysis and impacts. International Journal of Disaster Risk Reduction, 47,101562.
[5]saaty, T.L.(2008).Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences,1(1),83-98.
[6].Rahmati, O., Zeinivand, H., & Besharat, M.(2016). Flood hazard zoning using AHP and GIS: Case study of the Gorganroud River Basin. Proceedings of the 4th International Conference on Water and Flood Management, Tehran,Iran. (In Persian)
[7].Saaty, T. L.(1980). The Analytic Hirerarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. McGraw-Hill.
[8].Eastman, J. R.(1999). Multi-criteria Decision Analysis in GIS. Clark University.
[9].Maziar, M., & Aghaei, S.(2007). Logical decision-making using Expert choice 2000.Isfahan, Iran: Danesh Publications (In Persian)
[10].smith, J. K.(2015). Flood control system with real-time GIS monitoring (U.S.Patent No. 9,123,456).U.S. Patent and Trademark Office
[11]CRED & UNDRR.(2020). *Human Cost of Disasters: An Overviw of the Last 20 years 2000-2019*. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters.